Chili-Nederland

De eerste contacten

De eerste contacten van Nederlandse navegantes met stammen op Chileens grondgebied stammen uit eind de elfde eeuw. In 1598 organiseren Rotterdamse handelaren en reders een expeditie om een maritieme route vast te stellen naar Oost-Indië en Japan door de straat van Magallanes. In 1599 hebben vijf Nederlandse schepen de doorgang ondernomen, echter enkel drie hebben het gehaald. Één van de schepen bereikte in 1599 Valparaiso, een andere bereikte in 1600 het archipel van Chiloé. Beide kwamen in aanraking met Spaanse inheemsen.

Het Nederlandse avontuur in Chili was gebaseerd op de uitvoering van een plan bedacht door de Nederlandse Oost-Indische Compagnie, een expeditie zou de Araucano indianen steunen in hun strijd de Spanjaarden te verjagen en vervolgens het rijke Peru te veroveren. Dit avontuur heeft geduurd tot het einde van de eerste helft van de twaalfde eeuw. Hoewel het plan geen oorlogsbuit of commerciële winsten voor Nederland heeft opgeleverd, heeft het ertoe geleid dat Nederlandse cartografen uitstekende plattegronden en navigatiekaarten van de zuidelijke zeeën en de occidentale kusten van Zuid-Amerika hebben gemaakt.

Gedurende de resterende Chileense koloniale periode zijn er nauwelijks Nederlandse contacten met Chili en de rest van de occidentale kust van Zuid-Amerika geweest. Tijdens het tweede decennium van de negentiende eeuw werden de contacten hervat tussen de Nederlandse koninklijke marine en de nieuwe autoriteiten van de Chileense republiek. Deze contacten tussen onafhankelijke staatssoevereinen hebben de aanwijzing van de eerste officiële Nederlandse vertegenwoordiger in Chili mogelijk gemaakt in 1827.

Historische antecedenten

Zoals gewoonlijk is in het internationale recht, en ook gebruikelijk met internationale betrekkingen tussen soevereinen staten, zijn consulaire betrekkingen een eerste stap in het tot stand laten komen van diplomatieke betrekkingen.

In het geval van Chili en Nederland viel de eerste benoeming op de heer J. F. Doursther. Hij werd benoemd tot Consul van Nederland in Chili in 1827, met als standplaats Valparaiso. Dit moment kan worden beschouwd als het begin van de formele/consulaire betrekkingen tussen beide landen.

Chili, op zijn beurt, wijst in 1828 de heer Pedro Palazuelos Astaburuaga aan als eerste vertegenwoordiger (Consul) in Nederland. De heer Astaburuaga had voorheen de functie van handelsverantwoordelijke bekleed in Frankrijk.

Dit vond allemaal plaats tijdens de Chileense periode van anarchie (1823 – 1830), onder het bewind van president José Tomás Ovalle. In Nederland regeerde koning Willem I, ook wel bekent in de Nederlandse geschiedenis als “koning koopman” vanwege zijn interesse in het bevorderen van de industrie en de handel.

In 1849 wees de Chileense regering, onder het presidentsschap van Manuel Bulnes, de eerste consul in Rotterdam aan. In Nederland regeerde indertijd Willem II, gedurende deze heerschappij werd Nederland een constitutionele monarchie.

Tussen 1872 en 1875 wordt de heer C. G. Huidobro de eerste handelsvertegenwoordiger van Chili in Nederland, gevestigd in Den Haag. Deze stap wordt beschouwd als het begin van diplomatieke betrekkingen tussen beide staten. Het is vooral belangrijk te benadrukken dat deze mijlpaal in de bilaterale betrekkingen overeenkomt met de oprichting van het Chileense ministerie van buitenlandse zaken met een portefeuille (2 december 1871) en de benoeming van de heer Adolfo Inañez als eerste minister ervan. Al deze gebeurtenissen vonden plaats tijdens de regeringen van president Federico Errázuriz Zañartu (1871 – 1876).

Op consulair niveau houdt Chili vertegenwoordigers in Rotterdam, Amsterdam, Delft en Den Haag. Nederland, op zijn beurt, benoemd de heer E. Boonen tot consul van Santiago, hij is de eerste Nederlandse consul in Santiago.

In de opvolgende jaren tot 1905, blijven de bilaterale betrekking beperkt op consulair niveau. Naderhand, op 18 augustus 1905, werd de heer E. Sanfuentes als eerste belangrijk afgevaardigde en gevolmachtigde minister naar Den Haag uitgezonden. In de tussentijd, tot 1917, wordt Nederland vertegenwoordigd door een generale consul in Valparaiso.

Tot eind negentiende eeuw heeft Nederland consulaire afgevaardigden in de volgende Chileense steden: Coquimbo, Valparaiso, Valdivia, Tacna en Arica, Talcahuano, Punta Arenas, Antofagasta en Santiago.

Tussen 1910 en 1916 benoemt Chili drie belangrijke afgevaardigde en gevolmachtigde ministers in Nederland: de heren Federico Puga Barne (1910, standplaats Parijs), Jorge Huneeus Gana (december 1910, standplaats Brussel) en Miguel Cruchaga Tocornal (1915, standplaats Berlijn).

In juni 1917 wordt de heer H. van Oordt de eerste belangrijke afgevaardigde en gevolmachtigde minister in Chili.

De volgende historische gebeurtenis met betrekking tot bilaterale betrekking is de benoeming van mevrouw Carmen Vial de Señoret als eerste Chileense vrouwelijk afgevaardigde en gevolmachtigde minister in Nederland, in mei 1947.

Eind 1955 komen Nederland en Chili overeen tot het verheffen van hun vertegenwoordigers tot ambassadeur, afgevaardigde en gevolmachtigde. Deze benoemingen vallen op de heer P. A. Kasteel, ambassadeur in Santiago, en de heer Luis Renard, ambassadeur in Den Haag. In Chili regeert dan president Carlos Ibáñez del Campo en Koningin Juliana is vorstin in Nederland.

Diplomatieke betrekkingen

In september 1955 besloten Nederland en Chili hun respectievelijke diplomatieke missie te verheffen tot ambassadeursniveau. De reden hiertoe had direct te maken met de gezamenlijke interesse van beide landen tot het verstevigen van de bilaterale relaties met ingang van de jaren vijftig.

In april 1951 brengt prins Bernard een officieel tiendaagse bezoek aan Chili. Opvallend waren zijn officiële en formele bezoeken aan de regering en het parlement, alsmede aan de renbanen in Santiago en Viña del Mar, aan de cavalerie van het leger in Quillota en aan de regio van de lagunes (region de las Lagunas) ten zuiden van Chili. In 1959 bezocht prins Bernard Chili voor een tweede officieel bezoek, hij werd ontvangen door president Jorge Alessandri.

In de jaren zestig werden de bilaterale betrekkingen getekend door de economische steun die Nederland aan Chili bood naar aanleiding van de aardbeving in mei 1960, het bezoek van de Nederlandse minister van ontwikkelingssamenwerking in 1966 en het officiële bezoek van de Nederlandse minister van buitenlandse zaken in 1969.

Tot aan 1970 was er vanuit Nederland relatief weinig interesse voor de Chileense politieke ontwikkelingen, na de verkiezing van de socialist Salvador Allende tot president kwam daar verandering in. De nieuwe politieke weg van hervormingen die konden leiden tot een vreedzame overgang naar het socialisme, wakkerde het enthousiasme van Nederland aan. Dit veroorzaakte de aanwezigheid van belangrijke Nederlandse progressieve intellectuelen, journalisten, activisten en politicus die getuigen wilden zijn van deze politieke en economische veranderingen en van de ontwikkelingen in het socialistische experiment van de Unidad Popular.

In 1971 besluit de Nederlandse regering Chili toe te voegen aan de lijst van ontwikkelingslanden, de Nederlandse samenwerking ter bevordering van internationale ontwikkelingen duurt tot de val van Allende in september 1973.

In mei 1972 werd in Santiago de Conferentie van de Verenigde Naties over handel en ontwikkeling (UNCTAD III) gehouden, dit evenement bevorderde de aanwezigheid van belangrijke Nederlandse personen. Eind 1972 en als gevolg van de enorme interes voor de UNCTAD III en het Chili van Allende werd in Amsterdam het Chili Comité opgericht, in het bijzonder gesteund door de Partij van de Arbeid.

Gedurende het militaire regime (in de jaren zeventig en tachtig) ondernam Nederland meerdere initiatieven in internationale forums, hier werden de Chileense dictatuur en de schending van mensenrechten veroordeeld. In de tussentijd vluchtte een grote groep Chileenen naar Nederland.

Na september 1973 koelden de betrekkingen tussen beiden landen enorm. Echter, op consulair niveau veranderde niets. In het begin was de reactie van de Nederlandse regering en het parlement jegens het Chileense militaire regiem hard. Één van de eerste en meest belangrijke besluiten was het uitsluiten van Chili van de lijst van landen, die in aanmerking komen voor samenwerking en steun voor ontwikkeling. Tegelijkertijd toonde Nederland zich solidair met de politieke vluchtelingen en starten een asiel- en opvangbeleid ten aanzien van Chili.

In de jaren zeventig heeft de Nederlandse regering bij de Verenigde Naties een serie acties ondernomen die gericht waren op het veroordelen van het militaire regime voor het schenden van de mensenrechten in Chili. Tevens, voorvielen in de geschiedenis van de Nederlandse solidariteitsbeweging twee belangrijke acties; de boycot van Chileens fruit en de afwijzing van privé projectinvesteringen. Beide acties werden aangevoerd door het Nederlandse Chile-comité.

Begin jaren tachtig was de interesse vanuit Nederland gezakt, men veronderstelde dat de militaire repressie was afgenomen. In 1983 kwam daar verandering in als gevolg van de economische crisis in Chili in 1982, door de wereldwijde economische crisis en de daling in de koperprijzen. Dit veroorzaakte een escalatie in de protesten en manifestaties jegens het militaire regiem. De solidariteitsbeweging in Nederland onderging een hernieuwende impuls.

Tijdens de eerste helft van de jaren tachtig zijn er diverse keren acties ondernomen tegen de Chileense consulaire en diplomatieke afgevaardigden in Nederland. In Santiago, was de Nederlandse ambassade het toneel van protestacties door studenten en mijnwerkers.

In 1986 riepen landen van de Europese Unie Chili op een nationale dialoog aan te gaan met de democratische oppositie, met als doel het herstellen van de democratie. Naderhand, werd de overwinning van “el NO” (het NEEN) van de volksstemming op 5 oktober 1988, waarmee duidelijk werd gemaakt dat men een voortgang van het militaire regime weigerde en opriep tot verkiezingen in 1989, toegejuicht in Nederland. Het betekende het einde van een moeilijke periode in de geschiedenis op het gebied van bilaterale betrekkingen tussen beide landen.

In 1990, werd de herstelde democratie in Chili met enthousiasme door Nederland gevierd. Tevens herstelden de bilaterale betrekkingen tussen beide landen.

Officiële afgelegde bezoeken

 

Afgelegde bezoeken aan Chili door Nederland

1990, Nederland wordt bij de benoeming van Patricio Aylwin tot president Nederland vertegenwoordigd door een officiële delegatie geleid door toenmalige minister van ontwikkelingssamenwerking, Jan Pronk.

1991, mevrouw Maij-Weggen, minister van transport.

1994, de heer van Rooyen, staatssecretaris van economische zaken, leidt de Nederlandse delegatie aanwezig bij de ambtsoverdracht van president Patricio Aylwin aan president Eduardo Frei Ruiz-Tagle.

1994, minister van economische zaken de heer Andriessen leidt een belangrijk Nederlandse delegatie op het gebied van economie.

1996, bezoekt de heer Adrianus Melkert, minister van sociale zaken en werkgelegenheid, Chili. Met als doel het ondertekenen van het verdrag Sociale Zekerheid tussen beide landen.

1996, minister Jozias van Aartsen (minister van landbouw en visserij) brengt een bezoek aan Chili samen met een belangrijke agrarische handelsdelegatie.

1997, een parlementaire delegatie aangevoerd door de president van de tweede kamer, de heer Bukman, bezoekt Chili.

1997, staatssecretaris van economische zaken, de heer van Donk, bezoekt Chili.

1997, de heer Bram Peper, burgemeester van Rotterdam, begeleidt door de Rotterdamse voorzitter van de kamer van koophandel en een delegatie bestaand uit ondernemers brengen een bezoek aan Chili.

1998, de heer Wim Kok (minister president van Nederland) brengt een officieel bezoek aan Chili. Begeleidt door de minister van buitenlandse handel, de heer Gerrit Ibema, en een belangrijke delegatie van Nederlandse ondernemers.

2000, de minister Eveline Herfkens van ontwikkelingssamenwerking leidt een officiële delegatie, zij vertegenwoordigden Nederland op de ambtsoverdracht van president Frei Ruiz-Tagle op president Ricardo Lagos.

2000, de heer Hendrikus van Hoof, staatssecretaris van defensie bezoek de marine expo.

2003, Hare Majesteit de Koningin brengt een staatsbezoek aan Chili, vergezeld door Hunne Koninklijke Hoogheden de Prins van Oranje en Prinses Máxima der Nederlanden. Behalve de protocollaire ceremonies van het officiële programma in Santiago en Valparaiso, reisde het gezelschap ook maar Calama voor een bezoek aan de kopermijn Chuquicamata en de plaats San Pedro de Atacama. In Santiago opende Koningin Beatrix een expositie van Hollandse Meesters in Museo Nacional de Bellas Artes en bezocht ze het huis – thans museum – van Pablo Neruda “La Chasona”.

 

Afgelegde bezoeken aan Nederland door Chili

1991, President Patricio Aylwin brengt een officieel bezoek van twee dagen aan Nederland.

1993, Minister van Buitenlandse Zaken, de heer Enrique Silva Cimma, bezoekt Nederland.

1994, de heer Jose Miguel Insulza, Staatsecretaris van Buitenlandse Zaken, bezoekt Nederland.

1995, brengt de nieuwe staatsecretaris van Buitenlandse Zaken, de heer Mariano Fernandez, een bezoek aan Nederland.

1995, de heren Ricardo Lagos (Minister van Volkshuisvestiging, Ruimtelijke Ordering en Milieu) en Jadresic (Minister van Energie) bezoeken Nederland.

1996, de heer Ricardo Lagos brengt een tweede bezoek aan Nederland, begeleid door de Staatsecretaris van Defensie, de heer Mario Fernandez.

1997, de heer Jose Miguel Insulza, Minister van Buitenlandse Zaken bezoekt Nederland voor de tweede keer.

1999, voormalig President Eduardo Frei Ruiz-Tagle en premie Wim Kok hebben een werkoverleg in Amsterdam.

2002, Minister van Buitenlandse Zaken, mevrouw Maria Soledad Alvear, brengt een bezoek aan Nederland (Den Haag en Rotterdam).

2000, staatsecretaris van Politie, de heer Patricio Morales bezoekt Nederland.

2001, werkbezoek van de staatsecretaris van Planning, de heer Humberto Vega.

2002, bezoek van de Minister van Financiën, de heer Nicolás Eyzaguirre.

2002, werkbezoek van de Intendente (vgl. Commissaris van de Koningin) van Santiago, de heer Marcelo Trivelli.

2003, bezoek van de Minister van Economie, de heer Jorge Rodríguez.

2004; bezoek van de Minister van Defensie, mevrouw Michelle Bachelet.

Wederzijdse verdragen en overeenkomsten

Sinds 10 januari 1996 is van kracht het Verdrag Sociale Zekerheid tussen beide landen. Het verdrag werd in Santiago en Den Haag ondertekend.